<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0535"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 535 般若心经解義节要</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 535 般若心经解義节要</title> <author>明 宋濂文句</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">535</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经解義节要</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17806"> <charName>CBETA CHARACTER CB17806</charName> <mapping cb:dec="1000846" type="PUA">U+F458E</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+4CD8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[乌*我]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17812"> <charName>CBETA CHARACTER CB17812</charName> <mapping cb:dec="1000852" type="PUA">U+F4594</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>齐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[累-糸+月]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17819"> <charName>CBETA CHARACTER CB17819</charName> <mapping cb:dec="1000859" type="PUA">U+F459B</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+285D2</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>霆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[这-言+(雨/壬)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:06"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0804b" n="0804b"/> <lb ed="X" n="0804b01"/> <lb ed="X" n="0804b02"/> <lb ed="X" n="0804b03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 535-A</cb:mulu><head>No. 535-A</head> <lb ed="X" n="0804b04"/><lb ed="R041" n="0798a01"/><p cb:type="head2" xml:id="pX26p0804b0401">般若波罗蜜多心经解義节要</p> <lb ed="X" n="0804b05"/><lb ed="R041" n="0798a02"/> <lb ed="X" n="0804b06"/><lb ed="R041" n="0798a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">引用诸家解義</cb:mulu><head>引用诸家解義</head> <lb ed="X" n="0804b07"/><lb ed="R041" n="0798a04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0804b0701">唐三藏法师<name role="" type="person">玄奘</name>奉诏译</item> <lb ed="X" n="0804b08"/><lb ed="R041" n="0798a05"/><item xml:id="itemX26p0804b0801">唐贤首国师法藏疏</item><item xml:id="itemX26p0804b0809">宋孤山沙门知圆疏</item> <lb ed="X" n="0804b09"/><lb ed="R041" n="0798a06"/><item xml:id="itemX26p0804b0901">元古雲沙门元粹註</item><item xml:id="itemX26p0804b0909">元<persName>佛</persName>海沙门性证註</item> <lb ed="X" n="0804b10"/><lb ed="R041" n="0798a07"/><item xml:id="itemX26p0804b1001">大明天界禅寺住持</item><item xml:id="itemX26p0804b1009">宗泐奉 敕註解</item> <lb ed="X" n="0804b11"/><lb ed="R041" n="0798a08"/><item xml:id="itemX26p0804b1101">大明翰林学士潜溪宗景濂文句</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0804b12"/><lb ed="R041" n="0798a09"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">序</cb:mulu><p xml:id="pX26p0804b1201"><persName>佛</persName>者觉也觉自性也其法由戒而定而慧外不著 <lb ed="X" n="0804b13"/><lb ed="R041" n="0798a10"/>相内不著空真见本来面目虚灵要妙淸净圆融 <lb ed="X" n="0804b14"/><lb ed="R041" n="0798a11"/>然後可以应用无染而了出世间一大公案又愍 <lb ed="X" n="0804b15"/><lb ed="R041" n="0798a12"/>群生尘劳障重烦恼根深往往认贼为子迷妄为 <lb ed="X" n="0804b16"/><lb ed="R041" n="0798a13"/>真故说此经以解脱之其文古其義奥其语约而 <lb ed="X" n="0804b17"/><lb ed="R041" n="0798a14"/>其指趣综括无遗予燕处翛然爱阅此经病诸家 <lb ed="X" n="0804b18"/><lb ed="R041" n="0798a15"/>解義之繁乃掇其精切者录之将以俟得<persName>佛</persName>书之 <lb ed="X" n="0804b19"/><lb ed="R041" n="0798a16"/>三昧者质焉。</p> <lb ed="X" n="0804b20"/><lb ed="R041" n="0798a17"/><p xml:id="pX26p0804b2001">嘉靖癸巳夏五月既朢无念居士书于紫微华下</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0804b21"/> <lb ed="X" n="0804b22"/> <lb ed="X" n="0804b23"/> <lb ed="X" n="0804b24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0804c" n="0804c"/> <lb ed="X" n="0804c01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若波罗蜜多心经解義节要</cb:mulu> <lb ed="X" n="0804c02"/><cb:docNumber>No. 535</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0804c03"/><lb ed="R041" n="0798b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经解義节要</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0804c04"/> <lb ed="X" n="0804c05"/> <lb ed="X" n="0804c06"/><lb ed="R041" n="0798b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0804c0601">宗泐曰此经即<persName>世尊</persName>所说大部般若之精要故知 <lb ed="X" n="0804c07"/><lb ed="R041" n="0798b04"/>菩萨之说即是<persName>佛</persName>说传至中华凡五译今从<name role="" type="person">玄奘</name> <lb ed="X" n="0804c08"/><lb ed="R041" n="0798b05"/>所译者以中国盛行故也般若者梵语也华言智 <lb ed="X" n="0804c09"/><lb ed="R041" n="0798b06"/>慧波罗蜜多者华言到彼岸众生由迷慧性居生 <lb ed="X" n="0804c10"/><lb ed="R041" n="0798b07"/>死曰此岸菩萨由修般若悟慧性到涅槃曰彼岸 <lb ed="X" n="0804c11"/><lb ed="R041" n="0798b08"/>心者般若心也此般若心人人本具说此经者欲 <lb ed="X" n="0804c12"/><lb ed="R041" n="0798b09"/>令众生断除妄心显发本性故也经者法也常也 <lb ed="X" n="0804c13"/><lb ed="R041" n="0798b10"/>此经以单法为名实相为体观照为宗度苦为用 <lb ed="X" n="0804c14"/><lb ed="R041" n="0798b11"/>大乘为教此五者皆经中所说之旨单法者即般 <lb ed="X" n="0804c15"/><lb ed="R041" n="0798b12"/>若波罗蜜多也实相者即诸法空相也观照者即 <lb ed="X" n="0804c16"/><lb ed="R041" n="0798b13"/>照见五蕴皆空也度苦者即度一切苦厄也大乘 <lb ed="X" n="0804c17"/><lb ed="R041" n="0798b14"/>者即菩萨所行深般若也。</p> <lb ed="X" n="0804c18"/><lb ed="R041" n="0798b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0804c1801">贤首曰般若是体此云智慧即神悟玄奥妙证真 <lb ed="X" n="0804c19"/><lb ed="R041" n="0798b16"/>源也波罗蜜多是用此云到彼岸即由斯妙慧翻 <lb ed="X" n="0804c20"/><lb ed="R041" n="0798b17"/>生死过尽至真空之际。</p> <lb ed="X" n="0804c21"/><lb ed="R041" n="0798b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0804c2101">古雲曰此慧離念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0804001" n="0804001"/>偏觉极圆即色即空不生不灭 <lb ed="X" n="0804c22"/><lb ed="R041" n="0799a01"/>背之则心路顿绝用之则法界弥纶即由妙慧从 <lb ed="X" n="0804c23"/><lb ed="R041" n="0799a02"/>生死此岸越烦恼中流到涅槃彼岸涅槃者何达 <lb ed="X" n="0804c24"/><lb ed="R041" n="0799a03"/>生死是经是诸法空相空一切妄故即名实相显 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0805a" n="0805a"/> <lb ed="X" n="0805a01"/><lb ed="R041" n="0799a04"/>体宗照即圆照也经所谓行深般若见五蕴皆空 <lb ed="X" n="0805a02"/><lb ed="R041" n="0799a05"/>空即实体全此体以发照即圆照以会体体非实 <lb ed="X" n="0805a03"/><lb ed="R041" n="0799a06"/>相照则不圆照若不圆实相非有。</p> <lb ed="X" n="0805a04"/><lb ed="R041" n="0799a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0805a0401"><persName>佛</persName>海曰此是大部六百卷之文心故云心经非智 <lb ed="X" n="0805a05"/><lb ed="R041" n="0799a08"/>慧心非草木心非肉团心也然此心体寂照虚融 <lb ed="X" n="0805a06"/><lb ed="R041" n="0799a09"/>灵明洞彻凡圣赅括真妄同源<anchor xml:id="nkr_note_orig_0805001" n="0805001"/>奉译无多字乃梵 <lb ed="X" n="0805a07"/><lb ed="R041" n="0799a10"/>音之略从观自在下至度一切苦厄乃别序兴致 <lb ed="X" n="0805a08"/><lb ed="R041" n="0799a11"/>又谓略标纲要又谓據行标起从舍利子色不异 <lb ed="X" n="0805a09"/><lb ed="R041" n="0799a12"/>空下至三菩提乃正宗明空。</p> <lb ed="X" n="0805a10"/><lb ed="R041" n="0799a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0805a1001">宋景濂曰摄归万善于心源贯穿诸经之骨髓经 <lb ed="X" n="0805a11"/><lb ed="R041" n="0799a14"/>以七种立题此盖因法喩所立也梵语般若此云 <lb ed="X" n="0805a12"/><lb ed="R041" n="0799a15"/>智慧梵语波罗此云彼岸梵语蜜多此云到西土 <lb ed="X" n="0805a13"/><lb ed="R041" n="0799a16"/>俗言以事毕者为彼岸到<persName>佛</persName>生其土乃因俗言以 <lb ed="X" n="0805a14"/><lb ed="R041" n="0799a17"/>明教化故谓此岸者乃众生作业浊世生死受苦 <lb ed="X" n="0805a15"/><lb ed="R041" n="0799a18"/>之地彼岸者乃<persName>佛</persName>菩萨究竟超脱淸净极乐之<g ref="#CB15131">邦</g> <lb ed="X" n="0805a16"/><lb ed="R041" n="0799b01"/>心者世间及出世间万法总相其别有五一肉团 <lb ed="X" n="0805a17"/><lb ed="R041" n="0799b02"/>心状如蕉蕾生色身中系无情摄二缘虑心状如 <lb ed="X" n="0805a18"/><lb ed="R041" n="0799b03"/>野烧忽生忽灭系妄想摄三集起心状如草子埋 <lb ed="X" n="0805a19"/><lb ed="R041" n="0799b04"/>伏识田系习气摄四赖耶心状如良田细种无厌 <lb ed="X" n="0805a20"/><lb ed="R041" n="0799b05"/>系无明摄五真如心状同虚空廓彼法界系寂照 <lb ed="X" n="0805a21"/><lb ed="R041" n="0799b06"/>摄此经名般若波罗蜜多心者谓人能以智慧断 <lb ed="X" n="0805a22"/><lb ed="R041" n="0799b07"/>绝情想如操舟渡到彼岸始为了此心也。</p> <lb ed="X" n="0805a23"/><lb ed="R041" n="0799b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0805a2301">此经以心名终篇只露出一心字此是文字巧 <lb ed="X" n="0805a24"/><lb ed="R041" n="0799b09"/>处此经只言上达不言下学其工夫当观金刚 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0805b" n="0805b"/> <lb ed="X" n="0805b01"/><lb ed="R041" n="0799b10"/>楞严圆觉三经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0805b02"/><lb ed="R041" n="0799b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0805b0201">观自在菩萨行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0805b03"/><lb ed="R041" n="0799b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0805b0301">宗泐曰观自在菩萨者能修般若之菩萨也般若 <lb ed="X" n="0805b04"/><lb ed="R041" n="0799b13"/>波罗蜜多者菩萨所修之法也菩萨用般若观慧 <lb ed="X" n="0805b05"/><lb ed="R041" n="0799b14"/>照了自心淸净圆融无碍故称自在此自行也复 <lb ed="X" n="0805b06"/><lb ed="R041" n="0799b15"/>念世间受苦众生令其修习此法改恶迁善離苦 <lb ed="X" n="0805b07"/><lb ed="R041" n="0799b16"/>得乐无不自在此化他也菩萨者梵语菩提萨埵 <lb ed="X" n="0805b08"/><lb ed="R041" n="0799b17"/>华言觉众生但称菩萨者从略也行者修行也深 <lb ed="X" n="0805b09"/><lb ed="R041" n="0799b18"/>般若者实相般若也非粗心浅智者所观故云深 <lb ed="X" n="0805b10"/><lb ed="R041" n="0800a01"/>也时者菩萨修行般若时也贤首曰观自在菩萨 <lb ed="X" n="0805b11"/><lb ed="R041" n="0800a02"/>谓于事理无碍之境观达自在故立此名菩者菩 <lb ed="X" n="0805b12"/><lb ed="R041" n="0800a03"/>提此谓之觉萨者萨埵此曰众生般若妙行有二 <lb ed="X" n="0805b13"/><lb ed="R041" n="0800a04"/>种一浅即入空般若一深即法空般若菩萨者诸 <lb ed="X" n="0805b14"/><lb ed="R041" n="0800a05"/>法王子之通称深般若者穷源极际。</p> <lb ed="X" n="0805b15"/><lb ed="R041" n="0800a06"/><p xml:id="pX26p0805b1501">宋景濂曰菩提此云觉萨埵此云有情有情则有 <lb ed="X" n="0805b16"/><lb ed="R041" n="0800a07"/>众生也众生而谓之有情者以草木皆有生而无 <lb ed="X" n="0805b17"/><lb ed="R041" n="0800a08"/>情一切众生有<persName>佛</persName>性者皆有生有情唯菩萨在有 <lb ed="X" n="0805b18"/><lb ed="R041" n="0800a09"/>情之中觉悟者故谓之觉有情也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0805b19"/><lb ed="R041" n="0800a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0805b1901">照见五蕴皆空度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0805b20"/><lb ed="R041" n="0800a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0805b2001">宗泐曰照者观也五蕴者色受想行识也蕴者积 <lb ed="X" n="0805b21"/><lb ed="R041" n="0800a12"/>聚也空者真空也色者色身也受者领纳也想者 <lb ed="X" n="0805b22"/><lb ed="R041" n="0800a13"/>思想也行者造作也识者分别也识即心王受想 <lb ed="X" n="0805b23"/><lb ed="R041" n="0800a14"/>行是心所作也度者度脱也一切苦厄者世间之 <lb ed="X" n="0805b24"/><lb ed="R041" n="0800a15"/>众苦也菩萨由照五蕴空寂離生死苦复闵在迷 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0805c" n="0805c"/> <lb ed="X" n="0805c01"/><lb ed="R041" n="0800a16"/>众生顚倒妄想悖理乱常十恶五逆到受众苦故 <lb ed="X" n="0805c02"/><lb ed="R041" n="0800a17"/>说此般若法门令其修习皆得解脱也<anchor xml:id="nkr_note_add_0805c0201" n="0805c0201"/><anchor xml:id="beg0805c0201" n="0805c0201"/>已<anchor xml:id="end0805c0201"/>上一段 <lb ed="X" n="0805c03"/><lb ed="R041" n="0800a18"/>乃阿难结集法藏时叙述观自在菩萨度生之功 <lb ed="X" n="0805c04"/><lb ed="R041" n="0800b01"/>行此是别序也下段自舍利子起始是观自在菩 <lb ed="X" n="0805c05"/><lb ed="R041" n="0800b02"/>萨答舍利子所问也。</p> <lb ed="X" n="0805c06"/><lb ed="R041" n="0800b03"/><p xml:id="pX26p0805c0601">五蕴不空性有障蔽不能虚不虚故不灵五蕴 <lb ed="X" n="0805c07"/><lb ed="R041" n="0800b04"/>者非本性所有五蕴既空则本性自然虚灵如 <lb ed="X" n="0805c08"/><lb ed="R041" n="0800b05"/>尘垢去而镜明如泥沙去而水淸度一切苦厄 <lb ed="X" n="0805c09"/><lb ed="R041" n="0800b06"/>先儒谓<persName>佛</persName>氏兼爱者此也张虚静曰大道不远 <lb ed="X" n="0805c10"/><lb ed="R041" n="0800b07"/>在身中色相皆空性不空性若不空和气住气 <lb ed="X" n="0805c11"/><lb ed="R041" n="0800b08"/>皈元海寿无穷。</p> <lb ed="X" n="0805c12"/><lb ed="R041" n="0800b09"/><p xml:id="pX26p0805c1201">贤首曰诸心俱空而唯观五蕴者以一切众生色 <lb ed="X" n="0805c13"/><lb ed="R041" n="0800b10"/>心常现前故止观初观阴境意同此也皆空者以 <lb ed="X" n="0805c14"/><lb ed="R041" n="0800b11"/>色由心造全色是心心但有名色寧有实故曰皆 <lb ed="X" n="0805c15"/><lb ed="R041" n="0800b12"/>空。</p> <lb ed="X" n="0805c16"/><lb ed="R041" n="0800b13"/><p xml:id="pX26p0805c1601">一切虽多不出心身二法身为众苦之本心为 <lb ed="X" n="0805c17"/><lb ed="R041" n="0800b14"/>群妄之原伐树得根诸幻息矣。</p> <lb ed="X" n="0805c18"/><lb ed="R041" n="0800b15"/><p xml:id="pX26p0805c1801">古雲曰五蕴者即五阴新云五蕴积聚義也旧云 <lb ed="X" n="0805c19"/><lb ed="R041" n="0800b16"/>五阴盖覆義也。</p> <lb ed="X" n="0805c20"/><lb ed="R041" n="0800b17"/><p xml:id="pX26p0805c2001"><persName>佛</persName>海曰照见乃能观之智五蕴乃所观之境大莊 <lb ed="X" n="0805c21"/><lb ed="R041" n="0800b18"/>严法门经云五阴体性即是诸<persName>佛</persName>体性菩萨虽现 <lb ed="X" n="0805c22"/><lb ed="R041" n="0801a01"/>五阴烦恼不与五阴烦恼和合体性无染故菩萨 <lb ed="X" n="0805c23"/><lb ed="R041" n="0801a02"/>虽现五阴生死教化众生知一切法无去来故。</p> <lb ed="X" n="0805c24"/><lb ed="R041" n="0801a03"/><p xml:id="pX26p0805c2401">宋景濂曰蕴以包含为義五蕴者色受想行识也 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0806a" n="0806a"/> <lb ed="X" n="0806a01"/><lb ed="R041" n="0801a04"/>色蕴四大所成受蕴领纳苦乐又不苦不乐想蕴 <lb ed="X" n="0806a02"/><lb ed="R041" n="0801a05"/>取种种境奔驰不息行蕴诸心所法多贪境弗止 <lb ed="X" n="0806a03"/><lb ed="R041" n="0801a06"/>识蕴于所缘境炽燃了别五蕴之中识以分别居 <lb ed="X" n="0806a04"/><lb ed="R041" n="0801a07"/>先因其分别而领纳在心谓之受心既领纳相续 <lb ed="X" n="0806a05"/><lb ed="R041" n="0801a08"/>寻思谓之想想之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0806a0501" n="0806a0501"/><anchor xml:id="beg0806a0501" n="0806a0501"/>已<anchor xml:id="end0806a0501"/>遂成造作谓之行众生沉 <lb ed="X" n="0806a06"/><lb ed="R041" n="0801a09"/>迷于此了不自觉殊不知色如聚沫受如水泡想 <lb ed="X" n="0806a07"/><lb ed="R041" n="0801a10"/>如阳焰行如芭蕉识如众幻幷非实相唯菩萨达 <lb ed="X" n="0806a08"/><lb ed="R041" n="0801a11"/>见五蕴自性皆空二空理深慧所见也功者如刀 <lb ed="X" n="0806a09"/><lb ed="R041" n="0801a12"/>也言<g ref="#CB17812">齐</g>也苦厄者诸苦也盖生者苦器寒而不得 <lb ed="X" n="0806a10"/><lb ed="R041" n="0801a13"/>衣则苦饥而不得食则苦劳而不得息则苦病而 <lb ed="X" n="0806a11"/><lb ed="R041" n="0801a14"/>不得愈则苦又有所谓冤憎会苦如骨肉喧争是 <lb ed="X" n="0806a12"/><lb ed="R041" n="0801a15"/>也爱别離苦如骨肉死亡是也求而不得苦凡有 <lb ed="X" n="0806a13"/><lb ed="R041" n="0801a16"/>所营求不得遂意是也老苦一切衰弱徒慕强状 <lb ed="X" n="0806a14"/><lb ed="R041" n="0801a17"/>是也死苦生前万端尽皆捨離是也然此诸苦皆 <lb ed="X" n="0806a15"/><lb ed="R041" n="0801a18"/>五蕴使之也菩萨证见真空苦恼斯尽远離分段 <lb ed="X" n="0806a16"/><lb ed="R041" n="0801b01"/>变易二种生死得菩提涅槃故云度一切苦厄此 <lb ed="X" n="0806a17"/><lb ed="R041" n="0801b02"/>第一节言五蕴皆空为一经之网领下文乃详之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0806a18"/><lb ed="R041" n="0801b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0806a1801">舍利子色不异空空不异色色即是空空即是色受 <lb ed="X" n="0806a19"/><lb ed="R041" n="0801b04"/>想行识亦复如是<note place="inline">此即空观幻观</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0806a20"/><lb ed="R041" n="0801b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0806a2001">宗泐曰舍利子<persName>佛</persName>之弟子智慧第一因其为众请 <lb ed="X" n="0806a21"/><lb ed="R041" n="0801b06"/>问故菩萨呼其名而告之色即四大幻色空乃般 <lb ed="X" n="0806a22"/><lb ed="R041" n="0801b07"/>若真空众生由迷真空而受幻色譬如水之成冰 <lb ed="X" n="0806a23"/><lb ed="R041" n="0801b08"/>也菩萨因修般若观慧照了幻色即是真空其犹 <lb ed="X" n="0806a24"/><lb ed="R041" n="0801b09"/>融冰为水然色之与空其体无殊故曰色不异空 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0806b" n="0806b"/> <lb ed="X" n="0806b01"/><lb ed="R041" n="0801b10"/>空不异色如冰不异水水不异冰复恐钝根众生 <lb ed="X" n="0806b02"/><lb ed="R041" n="0801b11"/>不了犹存色空二见故曰色即是空空即是色如 <lb ed="X" n="0806b03"/><lb ed="R041" n="0801b12"/>水即是水水即是冰若受想行识莫不皆然此乃 <lb ed="X" n="0806b04"/><lb ed="R041" n="0801b13"/>一经之要般若之心也。</p> <lb ed="X" n="0806b05"/><lb ed="R041" n="0801b14"/><p xml:id="pX26p0806b0501">此节当与金刚经凡所有相皆是虚妄若见诸 <lb ed="X" n="0806b06"/><lb ed="R041" n="0801b15"/>相非相即见如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0806001" n="0806001"/>涅槃参见。</p> <lb ed="X" n="0806b07"/><lb ed="R041" n="0801b16"/><p xml:id="pX26p0806b0701">贤首曰小乘中即色非空灭色方空今则不尔色 <lb ed="X" n="0806b08"/><lb ed="R041" n="0801b17"/>即是空非色灭空。</p> <lb ed="X" n="0806b09"/><lb ed="R041" n="0801b18"/><p xml:id="pX26p0806b0901">除雲桥曰六尘中人易著相者色为甚馀次之 <lb ed="X" n="0806b10"/><lb ed="R041" n="0802a01"/>故<persName>佛</persName>氏摘此一字首言之也。</p> <lb ed="X" n="0806b11"/><lb ed="R041" n="0802a02"/><p xml:id="pX26p0806b1101">宋景濂曰凡有形者谓色无形者谓空色不异空 <lb ed="X" n="0806b12"/><lb ed="R041" n="0802a03"/>者明色乃幻也所谓色不碍空若碍空即是实色 <lb ed="X" n="0806b13"/><lb ed="R041" n="0802a04"/>非幻色矣空不异色者明空乃一真显露必不妨 <lb ed="X" n="0806b14"/><lb ed="R041" n="0802a05"/>色若碍于色即是断空非真空矣此言色空不相 <lb ed="X" n="0806b15"/><lb ed="R041" n="0802a06"/>碍也色即是空者明非色灭空也空即是色者明 <lb ed="X" n="0806b16"/><lb ed="R041" n="0802a07"/>不可以取空也此言色空无二也大抵真空如圆 <lb ed="X" n="0806b17"/><lb ed="R041" n="0802a08"/>镜应物现形而镜中初无其形所谓真空未常不 <lb ed="X" n="0806b18"/><lb ed="R041" n="0802a09"/>有即有以辨于空也幻色如泡影电露当其出现 <lb ed="X" n="0806b19"/><lb ed="R041" n="0802a10"/>之时何常无像一刹那顷变灭弗存所谓幻有未 <lb ed="X" n="0806b20"/><lb ed="R041" n="0802a11"/>始不空即空以明于有也受想行识亦复如是者 <lb ed="X" n="0806b21"/><lb ed="R041" n="0802a12"/>宜云受不异空空不异受受即是空空即是受若 <lb ed="X" n="0806b22"/><lb ed="R041" n="0802a13"/>想若行若识莫不皆然恐文繁故略之但云亦复 <lb ed="X" n="0806b23"/><lb ed="R041" n="0802a14"/>如是也此第二三节详言五蕴皆空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0806b24"/><lb ed="R041" n="0802a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0806b2401">舍利子是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0806c" n="0806c"/> <lb ed="X" n="0806c01"/><lb ed="R041" n="0802a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0806c0101">宗泐曰是诸法者指前五蕴也空相者即真空实 <lb ed="X" n="0806c02"/><lb ed="R041" n="0802a17"/>相也菩萨复告舍利子云既了诸法当体即是真 <lb ed="X" n="0806c03"/><lb ed="R041" n="0802a18"/>空实相之体本无生灭既无生灭岂有垢净既无 <lb ed="X" n="0806c04"/><lb ed="R041" n="0802b01"/>垢净岂有增减乎。</p> <lb ed="X" n="0806c05"/><lb ed="R041" n="0802b02"/><p xml:id="pX26p0806c0501">此言性之本然即孟子所谓分定故也真空实 <lb ed="X" n="0806c06"/><lb ed="R041" n="0802b03"/>相即中观。</p> <lb ed="X" n="0806c07"/><lb ed="R041" n="0802b04"/><p xml:id="pX26p0806c0701">贤首曰不生不灭者在道前凡位谓凡夫死此生 <lb ed="X" n="0806c08"/><lb ed="R041" n="0802b05"/>彼流转长劫是生灭位真空離此故云不生不灭 <lb ed="X" n="0806c09"/><lb ed="R041" n="0802b06"/>不垢不净者在道中菩萨等位谓诸菩萨障染未 <lb ed="X" n="0806c10"/><lb ed="R041" n="0802b07"/>尽净行<anchor xml:id="nkr_note_add_0806c1001" n="0806c1001"/><anchor xml:id="beg0806c1001" n="0806c1001"/>已<anchor xml:id="end0806c1001"/>修名垢净位真空離此故云不垢不净 <lb ed="X" n="0806c11"/><lb ed="R041" n="0802b08"/>不增不减者在道後<persName>佛</persName>果位中生死惑障昔未尽 <lb ed="X" n="0806c12"/><lb ed="R041" n="0802b09"/>而今尽是减也修生万德昔未圆而今圆是增也 <lb ed="X" n="0806c13"/><lb ed="R041" n="0802b10"/>真空離此故云不增不减色从缘起真空不生色 <lb ed="X" n="0806c14"/><lb ed="R041" n="0802b11"/>从缘谢真空不灭又从随流不染出障非尽又障 <lb ed="X" n="0806c15"/><lb ed="R041" n="0802b12"/>尽非减德满不增翻此以显真空之相故云空相 <lb ed="X" n="0806c16"/><lb ed="R041" n="0802b13"/>也。</p> <lb ed="X" n="0806c17"/><lb ed="R041" n="0802b14"/><p xml:id="pX26p0806c1701">孤山曰色不异空故不生空不异色故不灭色不 <lb ed="X" n="0806c18"/><lb ed="R041" n="0802b15"/>异空故不垢空不异色故不净色不异空故不增 <lb ed="X" n="0806c19"/><lb ed="R041" n="0802b16"/>空不异色故不减生死即涅槃故不生涅槃即生 <lb ed="X" n="0806c20"/><lb ed="R041" n="0802b17"/>死故不灭烦恼即菩提故不垢菩提即烦恼故不 <lb ed="X" n="0806c21"/><lb ed="R041" n="0802b18"/>净结业即解脱故不增解脱即结业故不减。</p> <lb ed="X" n="0806c22"/><lb ed="R041" n="0803a01"/><p xml:id="pX26p0806c2201">古雲曰法既常寂妄自奚生不受一尘故曰空相 <lb ed="X" n="0806c23"/><lb ed="R041" n="0803a02"/>空一切妄亦名实相昔本不生今则无灭烦恼非 <lb ed="X" n="0806c24"/><lb ed="R041" n="0803a03"/>垢涅槃非净处圣不增在凡不减究竟平等遍一 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0807a" n="0807a"/> <lb ed="X" n="0807a01"/><lb ed="R041" n="0803a04"/>切处作是观者即同诸<persName>佛</persName>。</p> <lb ed="X" n="0807a02"/><lb ed="R041" n="0803a05"/><p xml:id="pX26p0807a0201">宋景濂曰此三节言五蕴空相初无生灭等以足 <lb ed="X" n="0807a03"/><lb ed="R041" n="0803a06"/>第二节之意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0807a04"/><lb ed="R041" n="0803a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0807a0401">是故空中无色无受想行识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0807a05"/><lb ed="R041" n="0803a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0807a0501">宗泐曰此真空实相之中既不可以生灭垢净增 <lb ed="X" n="0807a06"/><lb ed="R041" n="0803a09"/>减未之故总结云无色无受想行识也无即空也。</p> <lb ed="X" n="0807a07"/><lb ed="R041" n="0803a10"/><p xml:id="pX26p0807a0701">古雲曰妙空混然洞万有于真如荡一无于毕竟 <lb ed="X" n="0807a08"/><lb ed="R041" n="0803a11"/>方是圆宗般若空慧。</p> <lb ed="X" n="0807a09"/><lb ed="R041" n="0803a12"/><p xml:id="pX26p0807a0901">宋景濂曰是故承上文而言也空中之空即空相 <lb ed="X" n="0807a10"/><lb ed="R041" n="0803a13"/>之空谓真空也谓真空之中恶有五蕴者哉。</p> <lb ed="X" n="0807a11"/><lb ed="R041" n="0803a14"/><p xml:id="pX26p0807a1101">此节至无智亦无得十三个无字文法亦奇特 <lb ed="X" n="0807a12"/><lb ed="R041" n="0803a15"/>自五蕴至十二因缘四谛菩萨性中泯然俱无 <lb ed="X" n="0807a13"/><lb ed="R041" n="0803a16"/>然其下手工夫当看金刚经曰云何降伏其心 <lb ed="X" n="0807a14"/><lb ed="R041" n="0803a17"/>一句不然又看圆觉经三观二障四失方可了 <lb ed="X" n="0807a15"/><lb ed="R041" n="0803a18"/>此十三个无字也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0807a16"/><lb ed="R041" n="0803b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0807a1601">无眼耳鼻舌身意无色声香味触法无眼界乃至无 <lb ed="X" n="0807a17"/><lb ed="R041" n="0803b02"/>意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0807a18"/><lb ed="R041" n="0803b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0807a1801">宗泐曰真空实相之中亦无六根六尘此空十二 <lb ed="X" n="0807a19"/><lb ed="R041" n="0803b04"/>入也既无十二入亦无十八界十八界者六根六 <lb ed="X" n="0807a20"/><lb ed="R041" n="0803b05"/>尘六识也乃至者擧其始末而略其中如上五蕴 <lb ed="X" n="0807a21"/><lb ed="R041" n="0803b06"/>十二入十八界不出色心二法为迷心重者说为 <lb ed="X" n="0807a22"/><lb ed="R041" n="0803b07"/>五蕴为迷色重者说为十二入为色心俱迷者说 <lb ed="X" n="0807a23"/><lb ed="R041" n="0803b08"/>十八界<anchor xml:id="nkr_note_add_0807a2301" n="0807a2301"/><anchor xml:id="beg0807a2301" n="0807a2301"/>已<anchor xml:id="end0807a2301"/>上三科修学之人随其根器但修一科 <lb ed="X" n="0807a24"/><lb ed="R041" n="0803b09"/>即能悟入。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0807b" n="0807b"/> <lb ed="X" n="0807b01"/><lb ed="R041" n="0803b10"/><p xml:id="pX26p0807b0101"><persName>佛</persName>海曰旧云十二入谓六根六尘互相涉入新云 <lb ed="X" n="0807b02"/><lb ed="R041" n="0803b11"/>十二处谓内根外尘各有处分行者日用照此根 <lb ed="X" n="0807b03"/><lb ed="R041" n="0803b12"/>尘体即般若顿圆空觉故言无也。</p> <lb ed="X" n="0807b04"/><lb ed="R041" n="0803b13"/><p xml:id="pX26p0807b0401">宋景濂曰眼耳鼻舌身意谓之六根犹草木之有 <lb ed="X" n="0807b05"/><lb ed="R041" n="0803b14"/>根也亦谓之六入根则主内而言入则主外而言 <lb ed="X" n="0807b06"/><lb ed="R041" n="0803b15"/>眼见为色尘耳闻为声尘鼻臭为香尘舌嚐为味 <lb ed="X" n="0807b07"/><lb ed="R041" n="0803b16"/>尘身染为触尘意著为法尘是谓之六尘谓如沙 <lb ed="X" n="0807b08"/><lb ed="R041" n="0803b17"/>尘之障蔽也根尘二者和合为十二处处所也言 <lb ed="X" n="0807b09"/><lb ed="R041" n="0803b18"/>各有所在也从见为眼识从闻为耳识从臭为鼻 <lb ed="X" n="0807b10"/><lb ed="R041" n="0804a01"/>识从尝为舌识从染为身识从分别为意识谓之 <lb ed="X" n="0807b11"/><lb ed="R041" n="0804a02"/>六识识谓妄生辨析昏翳真智也三者和合为十 <lb ed="X" n="0807b12"/><lb ed="R041" n="0804a03"/>八界界者限也言各有限域也乃至者省文上擧 <lb ed="X" n="0807b13"/><lb ed="R041" n="0804a04"/>无眼界下擧无意识界中间四识可以例知也众 <lb ed="X" n="0807b14"/><lb ed="R041" n="0804a05"/>生所以汩没生死为三者互相勾引不能脱離真 <lb ed="X" n="0807b15"/><lb ed="R041" n="0804a06"/>空之中初无是也三者本一道而有廣略之异者 <lb ed="X" n="0807b16"/><lb ed="R041" n="0804a07"/>盖<persName>如来</persName>为钝根说十八界为中根说十二处为利 <lb ed="X" n="0807b17"/><lb ed="R041" n="0804a08"/>根说五蕴随機施教故不同也。</p> <lb ed="X" n="0807b18"/><lb ed="R041" n="0804a09"/><p xml:id="pX26p0807b1801">触者不尽也<persName>佛</persName>氏谓之身根即孟子所谓四肢 <lb ed="X" n="0807b19"/><lb ed="R041" n="0804a10"/>法者事也万法皆从心起<persName>佛</persName>氏谓之意根即孟 <lb ed="X" n="0807b20"/><lb ed="R041" n="0804a11"/>子行法俟命之法普庵禅师曰捏不成团撥不 <lb ed="X" n="0807b21"/><lb ed="R041" n="0804a12"/>开何须南嶽又天台六根门户无人到惹得胡 <lb ed="X" n="0807b22"/><lb ed="R041" n="0804a13"/>僧特地来徐士英曰凡人有思则易入于邪无 <lb ed="X" n="0807b23"/><lb ed="R041" n="0804a14"/>思则又如土木必也有思而非邪无思而非土 <lb ed="X" n="0807b24"/><lb ed="R041" n="0804a15"/>木知此则知菩萨了十三个无字之不易也无 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0807c" n="0807c"/> <lb ed="X" n="0807c01"/><lb ed="R041" n="0804a16"/>字则空字要除根结诸有必须闭其目观空观 <lb ed="X" n="0807c02"/><lb ed="R041" n="0804a17"/>字即智慧也凡夫动念著有小乘息念沉空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0807c03"/><lb ed="R041" n="0804a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0807c0301">无无明亦无无明尽乃至无老死亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0807c04"/><lb ed="R041" n="0804b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0807c0401">宗泐曰此空十二因缘也无明者痴暗也谓于本 <lb ed="X" n="0807c05"/><lb ed="R041" n="0804b02"/>性无所明了非瞢然无知乃违理强觉之谓也无 <lb ed="X" n="0807c06"/><lb ed="R041" n="0804b03"/>无明等者菩萨以般若智观此无明其性本空无 <lb ed="X" n="0807c07"/><lb ed="R041" n="0804b04"/>生灭相故云无无明亦无无明尽也乃至无老死 <lb ed="X" n="0807c08"/><lb ed="R041" n="0804b05"/>尽者義与前同但擧其始末而略其中也十二因 <lb ed="X" n="0807c09"/><lb ed="R041" n="0804b06"/>缘亦名十二有支一曰无明亦名烦恼二曰行谓 <lb ed="X" n="0807c10"/><lb ed="R041" n="0804b07"/>造作诸业此二支乃过去所作之因也三曰识谓 <lb ed="X" n="0807c11"/><lb ed="R041" n="0804b08"/>起妄念初托母胎也四曰名色从托胎後生诸根 <lb ed="X" n="0807c12"/><lb ed="R041" n="0804b09"/>形也五曰六入于胎中而成六根也六曰触成胎 <lb ed="X" n="0807c13"/><lb ed="R041" n="0804b10"/>後六根对六尘也七曰受谓领纳世间好恶等事 <lb ed="X" n="0807c14"/><lb ed="R041" n="0804b11"/>此五支乃现在所受之果也八曰爱谓贪染五欲 <lb ed="X" n="0807c15"/><lb ed="R041" n="0804b12"/>等事也九曰取谓于诸境生取著心也十曰有谓 <lb ed="X" n="0807c16"/><lb ed="R041" n="0804b13"/>作有漏之因能招未来之果此三支乃现在所作 <lb ed="X" n="0807c17"/><lb ed="R041" n="0804b14"/>之因也十一曰生谓受未来五蕴之身也十二曰 <lb ed="X" n="0807c18"/><lb ed="R041" n="0804b15"/>老死谓未来身既老而死此二支乃来世当受之 <lb ed="X" n="0807c19"/><lb ed="R041" n="0804b16"/>果也此十二因缘该三世因果辗转因依如轮旋 <lb ed="X" n="0807c20"/><lb ed="R041" n="0804b17"/>转无有休息一切众生迷而不知良可悲也此本 <lb ed="X" n="0807c21"/><lb ed="R041" n="0804b18"/>缘觉之人所观之境大乘菩萨彻照此境皆无实 <lb ed="X" n="0807c22"/><lb ed="R041" n="0805a01"/>性故云无也。</p> <lb ed="X" n="0807c23"/><lb ed="R041" n="0805a02"/><p xml:id="pX26p0807c2301">孤山曰十二因缘生为凡夫十二因缘灭为圣人 <lb ed="X" n="0807c24"/><lb ed="R041" n="0805a03"/>空无凡圣故生灭俱无。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0808a" n="0808a"/> <lb ed="X" n="0808a01"/><lb ed="R041" n="0805a04"/><p xml:id="pX26p0808a0101"><persName>佛</persName>海曰始无明终老死因缘生也无明尽至老死 <lb ed="X" n="0808a02"/><lb ed="R041" n="0805a05"/>尽因缘灭也尽即灭義。</p> <lb ed="X" n="0808a03"/><lb ed="R041" n="0805a06"/><p xml:id="pX26p0808a0301">宋景濂曰无则顺观无明流转门以真空故云无 <lb ed="X" n="0808a04"/><lb ed="R041" n="0805a07"/>也尽则逆观无明还灭门以真空故无可尽也乃 <lb ed="X" n="0808a05"/><lb ed="R041" n="0805a08"/>至者亦省文上擧初支下擧後支中间十支可以 <lb ed="X" n="0808a06"/><lb ed="R041" n="0805a09"/>例知也十二因缘乃推五蕴之至详者乎。</p> <lb ed="X" n="0808a07"/><lb ed="R041" n="0805a10"/><p xml:id="pX26p0808a0701">十二因缘即西域轮迴因果之说菩萨性中则 <lb ed="X" n="0808a08"/><lb ed="R041" n="0805a11"/>无此也朱子未曾究竟此缘乃以西方缘业贬 <lb ed="X" n="0808a09"/><lb ed="R041" n="0805a12"/>驳大雄氏过矣禅之下者说轮迴盖欲临行一 <lb ed="X" n="0808a10"/><lb ed="R041" n="0805a13"/>念不差则可以投胎夺舍再来修行也禅之上 <lb ed="X" n="0808a11"/><lb ed="R041" n="0805a14"/>者则不说轮迴或问赵州和尙曰和尙百岁後 <lb ed="X" n="0808a12"/><lb ed="R041" n="0805a15"/>向何处去赵州曰火烧後成一株茅苇则是赵 <lb ed="X" n="0808a13"/><lb ed="R041" n="0805a16"/>州和尙不说轮迴也川禅师曰这个息皮袋别 <lb ed="X" n="0808a14"/><lb ed="R041" n="0805a17"/>了无罣碍烈焰洪烬中明月淸风外则是川禅 <lb ed="X" n="0808a15"/><lb ed="R041" n="0805a18"/>师不说轮迴也禅上者且然况<persName>佛</persName>乎<persName>佛</persName>之言止 <lb ed="X" n="0808a16"/><lb ed="R041" n="0805b01"/>有心经不说轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808a17"/><lb ed="R041" n="0805b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0808a1701">无苦集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808a18"/><lb ed="R041" n="0805b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0808a1801">宗泐曰无苦集灭道观四谛淸净也苦即生死苦 <lb ed="X" n="0808a19"/><lb ed="R041" n="0805b04"/>果集是惑业苦因此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0808001" n="0808001"/>三者世间之法也灭即涅槃 <lb ed="X" n="0808a20"/><lb ed="R041" n="0805b05"/>乐果道即道品乐因此二者出世间之法也说此 <lb ed="X" n="0808a21"/><lb ed="R041" n="0805b06"/>四谛者欲令众生知苦断集慕灭修道離苦得乐 <lb ed="X" n="0808a22"/><lb ed="R041" n="0805b07"/>此本声闻之人所观之境大乘菩萨照了此境当 <lb ed="X" n="0808a23"/><lb ed="R041" n="0805b08"/>体空寂故云无也。</p> <lb ed="X" n="0808a24"/><lb ed="R041" n="0805b09"/><p xml:id="pX26p0808a2401">宋景濂曰如是四谛真空中皆无也然四谛与十 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0808b" n="0808b"/> <lb ed="X" n="0808b01"/><lb ed="R041" n="0805b10"/>二因缘亦名异義同不过有开合之异耳亦为機 <lb ed="X" n="0808b02"/><lb ed="R041" n="0805b11"/>宜不同所以褈说也。</p> <lb ed="X" n="0808b03"/><lb ed="R041" n="0805b12"/><p xml:id="pX26p0808b0301">道字即戒定慧也当与金刚经非法非非法参 <lb ed="X" n="0808b04"/><lb ed="R041" n="0805b13"/>看不然终无捉摸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808b05"/><lb ed="R041" n="0805b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0808b0501">无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808b06"/><lb ed="R041" n="0805b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0808b0601">宗泐曰智者般若之智也大乘菩萨以智照境既 <lb ed="X" n="0808b07"/><lb ed="R041" n="0805b16"/>无五蕴及四谛诸法即是人法界空境智俱泯如 <lb ed="X" n="0808b08"/><lb ed="R041" n="0805b17"/>病去药忘故云无智亦无得也。</p> <lb ed="X" n="0808b09"/><lb ed="R041" n="0805b18"/><p xml:id="pX26p0808b0901">宋景濂曰非但空中无前诸法彼知空之智亦不 <lb ed="X" n="0808b10"/><lb ed="R041" n="0806a01"/>可得非但知空之智不可得即此所知空理亦不 <lb ed="X" n="0808b11"/><lb ed="R041" n="0806a02"/>可得盖一真之至性湛然常寂不假修证了无一 <lb ed="X" n="0808b12"/><lb ed="R041" n="0806a03"/>法故也此总结上文以起下文此第四节言空中 <lb ed="X" n="0808b13"/><lb ed="R041" n="0806a04"/>本无五蕴而详及诸法以终前三节之義第前言 <lb ed="X" n="0808b14"/><lb ed="R041" n="0806a05"/>五蕴皆空以人而言此言空中无五蕴等以性而 <lb ed="X" n="0808b15"/><lb ed="R041" n="0806a06"/>言。</p> <lb ed="X" n="0808b16"/><lb ed="R041" n="0806a07"/><p xml:id="pX26p0808b1601">真空之中独有本性无他物也傅大士曰到岸 <lb ed="X" n="0808b17"/><lb ed="R041" n="0806a08"/>不须船六祖曰菩提本无树明镜亦非台本来 <lb ed="X" n="0808b18"/><lb ed="R041" n="0806a09"/>无一物何处惹尘埃黄龙禅师曰千江有水千 <lb ed="X" n="0808b19"/><lb ed="R041" n="0806a10"/>江月万里无雲万里天川禅师曰崭新日月特 <lb ed="X" n="0808b20"/><lb ed="R041" n="0806a11"/>乾坤既曰无智无得则是桥木死<g ref="#CB01926">灰</g>何能在觉 <lb ed="X" n="0808b21"/><lb ed="R041" n="0806a12"/>当看金刚经应无所住而生其心一句又当看 <lb ed="X" n="0808b22"/><lb ed="R041" n="0806a13"/>圆觉经诸幻虽尽不入断灭二句则知无上正 <lb ed="X" n="0808b23"/><lb ed="R041" n="0806a14"/>觉自本性生出虚灵也始觉但泯而本觉朗然 <lb ed="X" n="0808b24"/><lb ed="R041" n="0806a15"/>独存此正所谓離情遣著时也始觉者人也本 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0808c" n="0808c"/> <lb ed="X" n="0808c01"/><lb ed="R041" n="0806a16"/>觉者天也无智即人泯天定也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808c02"/><lb ed="R041" n="0806a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0808c0201">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808c03"/><lb ed="R041" n="0806a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0808c0301">宗泐曰此结前起後之言。</p> <lb ed="X" n="0808c04"/><lb ed="R041" n="0806b01"/><p xml:id="pX26p0808c0401">宋景濂曰无所得承上文无得而言也以无所得 <lb ed="X" n="0808c05"/><lb ed="R041" n="0806b02"/>之故菩萨依般若等而得涅槃断果三世诸<persName>佛</persName>依 <lb ed="X" n="0808c06"/><lb ed="R041" n="0806b03"/>般若等而得菩提智果盖诸法本空故也详见下文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808c07"/><lb ed="R041" n="0806b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0808c0701">菩提萨埵依般若波罗蜜多故心无罣碍无罣碍故 <lb ed="X" n="0808c08"/><lb ed="R041" n="0806b05"/>无有恐怖远離一切顚倒梦想究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0808c09"/><lb ed="R041" n="0806b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0808c0901">无念子曰菩萨与<persName>佛</persName>乃圣贤之分也究竟涅槃 <lb ed="X" n="0808c10"/><lb ed="R041" n="0806b07"/>者当自识之。</p> <lb ed="X" n="0808c11"/><lb ed="R041" n="0806b08"/><p xml:id="pX26p0808c1101">宗泐曰菩提萨埵者能依之人也般若波罗蜜多 <lb ed="X" n="0808c12"/><lb ed="R041" n="0806b09"/>者所依之法也菩萨之人依此般若法门修学功 <lb ed="X" n="0808c13"/><lb ed="R041" n="0806b10"/>成理显故得心无业缚因无业缚故无生死恐怖 <lb ed="X" n="0808c14"/><lb ed="R041" n="0806b11"/>既无生死恐怖则无顚倒烦恼此三障既空三德 <lb ed="X" n="0808c15"/><lb ed="R041" n="0806b12"/>乃显故云究竟涅槃涅槃者梵语摩诃般涅槃那 <lb ed="X" n="0808c16"/><lb ed="R041" n="0806b13"/>华言大灭度大即法身灭即解脱度即般若此三 <lb ed="X" n="0808c17"/><lb ed="R041" n="0806b14"/>德非别有即三障是也迷即三障悟即三德所谓 <lb ed="X" n="0808c18"/><lb ed="R041" n="0806b15"/>生死即法身烦恼即般若结业即解脱然障即是 <lb ed="X" n="0808c19"/><lb ed="R041" n="0806b16"/>德自非般若之功德不能显譬如磨镜垢尽明现 <lb ed="X" n="0808c20"/><lb ed="R041" n="0806b17"/>斯之谓也。</p> <lb ed="X" n="0808c21"/><lb ed="R041" n="0806b18"/><p xml:id="pX26p0808c2101">贤首曰无有恐怖在外无魔冤之怖即恶缘息也 <lb ed="X" n="0808c22"/><lb ed="R041" n="0807a01"/>远離顚倒梦想在内无惑障之到即恶因尽也。</p> <lb ed="X" n="0808c23"/><lb ed="R041" n="0807a02"/><p xml:id="pX26p0808c2301">古雲曰依妙空慧了境性心念念圆常尘尘究竟 <lb ed="X" n="0808c24"/><lb ed="R041" n="0807a03"/>结业即解脱故无罣碍苦道即法身故无恐怖烦 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0809a" n="0809a"/> <lb ed="X" n="0809a01"/><lb ed="R041" n="0807a04"/>恼即菩提故離顚倒梦想三障非離而離三德非 <lb ed="X" n="0809a02"/><lb ed="R041" n="0807a05"/>圆而圆寂灭涅槃任运流入。</p> <lb ed="X" n="0809a03"/><lb ed="R041" n="0807a06"/><p xml:id="pX26p0809a0301">宋景濂曰罣谓如丝之悬碍谓如石之阻恐惧远 <lb ed="X" n="0809a04"/><lb ed="R041" n="0807a07"/>违離脱也顚顶也顚倒言倒悬也在寐为梦在悟 <lb ed="X" n="0809a05"/><lb ed="R041" n="0807a08"/>为想究穷竟尽也梵语涅槃此云圆满淸净也菩 <lb ed="X" n="0809a06"/><lb ed="R041" n="0807a09"/>萨依此法修妙行洞见自性淸净证入真空故心 <lb ed="X" n="0809a07"/><lb ed="R041" n="0807a10"/>无罣碍心无罣碍自然无有恐怖远離顚倒梦想 <lb ed="X" n="0809a08"/><lb ed="R041" n="0807a11"/>而究竟圆满淸净之际矣。</p> <lb ed="X" n="0809a09"/><lb ed="R041" n="0807a12"/><p xml:id="pX26p0809a0901">无恐怖则生死忧患不入其中刘铁汉平日受 <lb ed="X" n="0809a10"/><lb ed="R041" n="0807a13"/>用<persName>佛</persName>书在也。</p><p xml:id="pX26p0809a1006" cb:place="inline">〇梦遊华胥梦见周公虽圣人不 <lb ed="X" n="0809a11"/><lb ed="R041" n="0807a14"/>能離梦思兼三王终夜以思虽圣人不能離想 <lb ed="X" n="0809a12"/><lb ed="R041" n="0807a15"/>远離梦想所以为出世间法也涅槃二字世人 <lb ed="X" n="0809a13"/><lb ed="R041" n="0807a16"/>误认以为死非也裴相国序圆觉经曰寂静常 <lb ed="X" n="0809a14"/><lb ed="R041" n="0807a17"/>乐故曰涅槃徐士英曰梵语涅槃此言无为又 <lb ed="X" n="0809a15"/><lb ed="R041" n="0807a18"/>曰涅槃即是不动无为之義无为即杨雄所谓 <lb ed="X" n="0809a16"/><lb ed="R041" n="0807b01"/>玄默也无恐怖自处变言離梦想自处常言无 <lb ed="X" n="0809a17"/><lb ed="R041" n="0807b02"/>恐怖離梦想唯心无罣碍者能之心有罣碍者 <lb ed="X" n="0809a18"/><lb ed="R041" n="0807b03"/>则不能也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809a19"/><lb ed="R041" n="0807b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0809a1901">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0809a20"/><lb ed="R041" n="0807b05"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809a21"/><lb ed="R041" n="0807b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0809a2101">宗泐曰三世者过去未来现在也阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0809a22"/><lb ed="R041" n="0807b07"/>三菩提者华言无上正<persName>等正觉</persName>此言非唯菩萨如 <lb ed="X" n="0809a23"/><lb ed="R041" n="0807b08"/>是修证而一切诸<persName>佛</persName>莫不皆修般若得成正觉也。</p> <lb ed="X" n="0809a24"/><lb ed="R041" n="0807b09"/><p xml:id="pX26p0809a2401">贤首曰阿耨多罗此云无上也三藐者此云正也 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0809b" n="0809b"/> <lb ed="X" n="0809b01"/><lb ed="R041" n="0807b10"/>次三者此云等也菩提者此云觉也即无上正等 <lb ed="X" n="0809b02"/><lb ed="R041" n="0807b11"/>觉也。</p> <lb ed="X" n="0809b03"/><lb ed="R041" n="0807b12"/><p xml:id="pX26p0809b0301">宋景濂曰三世谓过去莊严劫现在贤劫未来星 <lb ed="X" n="0809b04"/><lb ed="R041" n="0807b13"/>宿劫也梵语<persName>佛</persName>此云觉觉者迷之对以<persName>佛</persName>之觉见 <lb ed="X" n="0809b05"/><lb ed="R041" n="0807b14"/>众生之迷也诸<persName>佛</persName>谓三世之中各有千<persName>佛</persName>不止于 <lb ed="X" n="0809b06"/><lb ed="R041" n="0807b15"/>一也三世诸<persName>佛</persName>依此一门言无异路梵语阿此云 <lb ed="X" n="0809b07"/><lb ed="R041" n="0807b16"/>无梵语耨多罗此云上梵语三此云正梵语藐此 <lb ed="X" n="0809b08"/><lb ed="R041" n="0807b17"/>云等菩提解见上文三世诸<persName>佛</persName>亦依此法修妙行 <lb ed="X" n="0809b09"/><lb ed="R041" n="0807b18"/>洞见自性淸净证入真空而得无上正<persName>等正觉</persName>此 <lb ed="X" n="0809b10"/><lb ed="R041" n="0808a01"/>第五节引<persName>佛</persName>菩萨之行以实之知依般若而证真 <lb ed="X" n="0809b11"/><lb ed="R041" n="0808a02"/>空不得也五蕴之義至是盖无馀矣。</p> <lb ed="X" n="0809b12"/><lb ed="R041" n="0808a03"/><p xml:id="pX26p0809b1201">无上正<persName>等正觉</persName>即书之睿作圣即孟子之圣而 <lb ed="X" n="0809b13"/><lb ed="R041" n="0808a04"/>不可知之谓神即中庸之聪明睿智达天德者 <lb ed="X" n="0809b14"/><lb ed="R041" n="0808a05"/>知此则知<persName>佛</persName>与吾儒体同而用不同也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809b15"/><lb ed="R041" n="0808a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0809b1501">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0809b16"/><lb ed="R041" n="0808a07"/>是无等等咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809b17"/><lb ed="R041" n="0808a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0809b1701">宗泐曰前是显说般若後是密说般若良由众生 <lb ed="X" n="0809b18"/><lb ed="R041" n="0808a09"/>根器不同所入有异故也四种咒者盖言般若功 <lb ed="X" n="0809b19"/><lb ed="R041" n="0808a10"/>用能破魔障名大神咒能灭痴暗名大明咒能显 <lb ed="X" n="0809b20"/><lb ed="R041" n="0808a11"/>至理名无上咒极妙觉果无与等者名无等等咒 <lb ed="X" n="0809b21"/><lb ed="R041" n="0808a12"/>宋景濂曰言故知者结前起後也咒者<persName>佛</persName>说密语 <lb ed="X" n="0809b22"/><lb ed="R041" n="0808a13"/>即第一義也神者精妙不测之称明者鉴照不昧 <lb ed="X" n="0809b23"/><lb ed="R041" n="0808a14"/>之谓然皆谓之大者非小神小明比也无上无可 <lb ed="X" n="0809b24"/><lb ed="R041" n="0808a15"/>加过也无等等独绝无伦也既言大则以极矣又 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0809c" n="0809c"/> <lb ed="X" n="0809c01"/><lb ed="R041" n="0808a16"/>重言无上等等者所以深著般若溥博无际溥博 <lb ed="X" n="0809c02"/><lb ed="R041" n="0808a17"/>无际唯真空足以当之。</p> <lb ed="X" n="0809c03"/><lb ed="R041" n="0808a18"/><p xml:id="pX26p0809c0301">道家<persName>佛</persName>家皆有咒而儒不然之然周人有司咒 <lb ed="X" n="0809c04"/><lb ed="R041" n="0808b01"/>之官秦人有咒楚之文毛诗有出三物以咒之 <lb ed="X" n="0809c05"/><lb ed="R041" n="0808b02"/>词下至汉有木人之咒而成江充之祸梁有腊 <lb ed="X" n="0809c06"/><lb ed="R041" n="0808b03"/><g ref="#CB17806">鹅</g>之咒而成昭明之冤则中夏之有咒亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0809c0601" n="0809c0601"/><anchor xml:id="beg0809c0601" n="0809c0601"/>已<anchor xml:id="end0809c0601"/>久 <lb ed="X" n="0809c07"/><lb ed="R041" n="0808b04"/>矣求其用咒神妙能役使鬼神运用风<g ref="#CB17819">霆</g>降伏 <lb ed="X" n="0809c08"/><lb ed="R041" n="0808b05"/>龙虎至今唯西域则然此盖天地间理之不可 <lb ed="X" n="0809c09"/><lb ed="R041" n="0808b06"/>晓者也昔在关中闻士夫云往年有西僧来此 <lb ed="X" n="0809c10"/><lb ed="R041" n="0808b07"/>咒大石即成<g ref="#CB01926">灰</g>欲宰牛念咒牛即死然後剥食 <lb ed="X" n="0809c11"/><lb ed="R041" n="0808b08"/>之长水禅师曰苦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0809001" n="0809001"/>梅无边迴头是岸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809c12"/><lb ed="R041" n="0808b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0809c1201">能除一切苦真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809c13"/><lb ed="R041" n="0808b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0809c1301">宗泐曰此结般若功用廣大除苦得乐决定无碍。</p> <lb ed="X" n="0809c14"/><lb ed="R041" n="0808b11"/><p xml:id="pX26p0809c1401">古雲曰结歎不虚劝令修进度苦趣极真实法船 <lb ed="X" n="0809c15"/><lb ed="R041" n="0808b12"/>愿众生速发智地。</p> <lb ed="X" n="0809c16"/><lb ed="R041" n="0808b13"/><p xml:id="pX26p0809c1601">宋景濂曰能除一切苦即度一切苦非证真空者 <lb ed="X" n="0809c17"/><lb ed="R041" n="0808b14"/>不能也恐众生不信心<persName>佛</persName>乃第一节既言之又如 <lb ed="X" n="0809c18"/><lb ed="R041" n="0808b15"/>此申言之而复继以真实不虚者谓能决定除苦 <lb ed="X" n="0809c19"/><lb ed="R041" n="0808b16"/>也真慈愍有情为何如哉此第六节承上文而言 <lb ed="X" n="0809c20"/><lb ed="R041" n="0808b17"/>赞咏般若真空之妙如此之盛自此以上通谓之 <lb ed="X" n="0809c21"/><lb ed="R041" n="0808b18"/>显了般若。</p> <lb ed="X" n="0809c22"/><lb ed="R041" n="0809a01"/><p xml:id="pX26p0809c2201">六祖曰迷则<persName>佛</persName>是众生悟则众生是<persName>佛</persName>其機在 <lb ed="X" n="0809c23"/><lb ed="R041" n="0809a02"/>我而无难者此<persName>佛</persName>所以有真实不虚之歎也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0809c24"/><lb ed="R041" n="0809a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0809c2401">故说般若波罗蜜多咒即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0809c2414" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0810a" n="0810a"/> <lb ed="X" n="0810a01"/><lb ed="R041" n="0809a04"/>谛波罗僧揭谛菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810a02"/><lb ed="R041" n="0809a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810a0201">宗泐曰<anchor xml:id="nkr_note_add_0810a0201" n="0810a0201"/><anchor xml:id="beg0810a0201" n="0810a0201"/>已<anchor xml:id="end0810a0201"/>上密般若此五种不翻之一也盖咒是 <lb ed="X" n="0810a03"/><lb ed="R041" n="0809a06"/><persName>佛</persName>之密语非下凡所知法花疏云咒是鬼神王之 <lb ed="X" n="0810a04"/><lb ed="R041" n="0809a07"/>名号称其王名则部落<anchor xml:id="nkr_note_orig_0810001" n="0810001"/>煞王故能降伏一切鬼魅 <lb ed="X" n="0810a05"/><lb ed="R041" n="0809a08"/>又咒者愿也如蜾蠃之咒螟蛉愿其类我<persName>佛</persName>菩萨 <lb ed="X" n="0810a06"/><lb ed="R041" n="0809a09"/>说咒愿诸众生如我之得成正觉能诵此咒者则 <lb ed="X" n="0810a07"/><lb ed="R041" n="0809a10"/>所愿无不成就也。</p> <lb ed="X" n="0810a08"/><lb ed="R041" n="0809a11"/><p xml:id="pX26p0810a0801">贤首曰欲强释者揭谛者此云度也即深慧功能 <lb ed="X" n="0810a09"/><lb ed="R041" n="0809a12"/>重言所到处也波罗揭谛者自度度他波罗揭谛 <lb ed="X" n="0810a10"/><lb ed="R041" n="0809a13"/>者波罗此云彼岸即度所到处也波罗僧揭谛者 <lb ed="X" n="0810a11"/><lb ed="R041" n="0809a14"/>僧者总也溥也即谓自他普度总到彼岸也言菩 <lb ed="X" n="0810a12"/><lb ed="R041" n="0809a15"/>提者至何等彼岸谓大菩提处也言萨波诃者此 <lb ed="X" n="0810a13"/><lb ed="R041" n="0809a16"/>云速疾令前所伊疾速成就故也。</p> <lb ed="X" n="0810a14"/><lb ed="R041" n="0809a17"/><p xml:id="pX26p0810a1401">孤山曰诸<persName>佛</persName>密语不须解释凡当密语例该不翻 <lb ed="X" n="0810a15"/><lb ed="R041" n="0809a18"/>深求其到只是密说前般若无所得心耳。</p> <lb ed="X" n="0810a16"/><lb ed="R041" n="0809b01"/><p xml:id="pX26p0810a1601">宋景濂曰前云是大神咒未显咒辞故今说之此 <lb ed="X" n="0810a17"/><lb ed="R041" n="0809b02"/>第七节专说秘密咒辞<anchor xml:id="nkr_note_add_0810a1701" n="0810a1701"/><anchor xml:id="beg0810a1701" n="0810a1701"/>已<anchor xml:id="end0810a1701"/>上谓之秘密般若<persName>佛</persName>家 <lb ed="X" n="0810a18"/><lb ed="R041" n="0809b03"/>论性与吾儒论性不同儒之论性以理言<persName>佛</persName>之论 <lb ed="X" n="0810a19"/><lb ed="R041" n="0809b04"/>性以虚灵知觉言然究其所以虚灵知觉者何也 <lb ed="X" n="0810a20"/><lb ed="R041" n="0809b05"/>神也人若能于神字契勘得破则知<persName>佛</persName>家所谓法 <lb ed="X" n="0810a21"/><lb ed="R041" n="0809b06"/>身者此也主人翁者此也金刚不壞身者此也本 <lb ed="X" n="0810a22"/><lb ed="R041" n="0809b07"/>来面目者此也父母未生前我是谁此也在吾儒 <lb ed="X" n="0810a23"/><lb ed="R041" n="0809b08"/>亦有然者戴记曰心之精神之谓圣子思曰至诚 <lb ed="X" n="0810a24"/><lb ed="R041" n="0809b09"/>如神孟子曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0810002" n="0810002"/>心之精神之谓圣子思曰至诚如神 <pb ed="X" xml:id="X26.0535.0810b" n="0810b"/> <lb ed="X" n="0810b01"/><lb ed="R041" n="0809b10"/>孟子曰所存者神周子曰神应故妙在道家亦有 <lb ed="X" n="0810b02"/><lb ed="R041" n="0809b11"/>然者道德经曰元神南华经曰至道之精抱神以 <lb ed="X" n="0810b03"/><lb ed="R041" n="0809b12"/>静魏伯阳曰真人潜深渊张平叔曰婴儿入圣機 <lb ed="X" n="0810b04"/><lb ed="R041" n="0809b13"/>皆此物也类而征之鼎湖乘龙乘此也辽东化鹤 <lb ed="X" n="0810b05"/><lb ed="R041" n="0809b14"/>者化此也嵩山面壁者面此也华山熟睡者睡此 <lb ed="X" n="0810b06"/><lb ed="R041" n="0809b15"/>也天地间道之至妙至妙者也其機在我谁来著 <lb ed="X" n="0810b07"/><lb ed="R041" n="0809b16"/>力但恨予发种种役志风波岂所谓梦中梦者未 <lb ed="X" n="0810b08"/><lb ed="R041" n="0809b17"/>觉耶呜呼何日远客还仰天一笑无念居士记。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810b09"/><lb ed="R041" n="0809b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经解義节要<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0810b10"/> <lb ed="X" n="0810b11"/> <lb ed="X" n="0810b12"/> <lb ed="X" n="0810b13"/> <lb ed="X" n="0810b14"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX26p0810b1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0810003" n="0810003"/>般若心经颂一卷</p> <lb ed="X" n="0810b15"/><p xml:id="pX26p0810b1501"><note place="inline">收于小室六门</note></p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0805c0201" to="#end0805c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0806a0501" to="#end0806a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0806c1001" to="#end0806c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0807a2301" to="#end0807a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0809c0601" to="#end0809c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0810a0201" to="#end0810a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0810a1701" to="#end0810a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0804001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0804001">偏疑遍</note> <note n="0805001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0805001">奉疑秦</note> <note n="0806001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0806001">涅槃疑来</note> <note n="0808001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0808001">三疑二</note> <note n="0809001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0809001">梅疑海</note> <note n="0810001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0810001">煞疑惧</note> <note n="0810002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0810002">心之以下十七字疑衍文</note> <note n="0810003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0810003">（小室六门ハ、又少室六门集(No. 1272)ト云ウ、第64卷所收。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0805c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0805c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0806a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0806a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0806c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0806c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0807a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0807a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0809c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0809c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0810a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0810a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0810a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0810a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>